ممكن باشد او را به ذكر جميل ياد كند ، و آن معايب را از خاطر آنها بدر كند ، و در باب ابراء ذمّت از او طلبيدن احاديث اختلافى دارد . چنانچه از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله منقول است كه : غيبت بدتر از زناست ، پرسيدند : چرا يا رسول اللّه ؟ فرمود : زيرا كه زناكار توبه مىكند و خدا توبه‌اش را قبول مىكند ، و غيبت‌كننده توبه‌اش مقبول نيست تا آنكه صاحب حق او را حلال كند « 1 » . و به سند معتبر از حضرت صادق عليه السّلام منقول است كه : از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله پرسيدند كفّاره غيبت چيست ؟ فرمود : آن است كه استغفار كنى از خدا از براى او هرگاه كه او را ياد كنى « 2 » . و به سند ديگر از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله منقول است : كفّارهء غيبت آن است كه استغفار كنى از براى كسى كه غيبت او كرده‌اى « 3 » . و جمع ميان اين احاديث به اين نحو كرده‌اند كه : اگر صاحب حق شنيده باشد ، و ممكن باشد از او ابراء ذمّه خواستن مىبايد طلبيد ، و اگر نشنيده باشد يا اگر شنيده باشد و ابراء ذمّه از او نتوان طلبيد ، به اينكه مرده باشد يا غايب باشد از براى او استغفار بايد كرد ، و احتياط آن است كه اگر نشنيده باشد هم از او حليّت بطلبند ، مگر آنكه باعث آزردگى او شود و ايذاى او باشد ، و اگر در اين صورت مجمل از او ابراء ذمّه توان طلبيد كه او آزرده نشود و نداند احوط آن است كه ترك نكند ، و اللّه تعالى يعلم .

--> ( 1 ) بحار الانوار 75 / 252 ح 27 . ( 2 ) اصول كافى 2 / 357 ح 4 . ( 3 ) بحار الانوار 75 / 252 - 253 ح 29 .